Wyciszenie kabiny to jeden z pierwszych etapów przy budowie porządnego systemu car audio. To też najważniejszy wstęp do dalszych prac; zanim głośniki i wzmacniacz pokażą, na co je stać już podczas normalnego użytkowania auta, trzeba pozbyć się rezonansów blachy karoserii i jej drgań. A to wszystko wpływa na dźwięk generowany przez system car audio. I tu zaczyna się odwieczny dylemat: mata butylowa czy bitumiczna?
Oba materiały mają tłumić dźwięk i usztywniać poszycie. Oba są też szeroko dostępne w sklepach. Oba jednak diametralnie różnią się składem, sposobem montażu i tym, jak zachowują się przez kolejne lata użytkowania. Poniżej rozkładamy te dwie technologie na czynniki pierwsze. Tak, żeby wybór nie był loterią, a był przemyślaną decyzją.
Skąd biorą się podstawowe różnice między matami wygłuszającymi?
Zacznijmy od najważniejszego – od różnic, bo wbrew temu, co sugeruje potoczna nazwa, mowa o dwóch zupełnie odmiennych grupach produktów!
- Mata butylowa to konstrukcja, której rdzeń tworzy butyl, czyli syntetyczny kauczuk (poliizobutylen) z dodatkami mineralnymi, połączony na stałe z warstwą aluminium. To właśnie ta kombinacja zmienia wszystko:
- guma pochłania energię drgań i zamienia ją w ciepło;
- folia aluminiowa usztywnia powierzchnię, uszczelnia ją i chroni blachę przed korozją.
- Mata bitumiczna powstaje na bazie bitumu, czyli przetworzonej frakcji ropy naftowej, znanej przede wszystkim z budownictwa i pokryć dachowych. To materiał jednorodny, gęsty i twardy w temperaturze pokojowej.
Elastyczność maty butylowej kontra twardość maty bitumicznej
Różnicę wyczujesz bez najmniejszych problemów stricte organoleptycznie.
- Mata butylowa. Po przyciśnięciu do niej palca wydaje się plastyczna i ciągliwa, trochę jak guma do żucia – da się formować, nie pęka.
- Mata bitumiczna. Twardość maty bitumicznej sprawia, że mimo mocnego nacisku dalej jest sztywna i krucha, a przy próbie wygięcia łatwo łamie się lub kruszy.
Te cechy przekładają się wprost na trwałość wygłuszenia. Konstrukcja auta podczas jazdy nieustannie drga. Elastyczny butyl pracuje razem z blachą i pochłania energię drgań o różnej amplitudzie, podczas gdy twarda mata bitumiczna jest sztywna, więc w zależności od amplitudy drgań może z czasem pokryć się mikropęknięciami. Wówczas przestaje spełniać swój cel – zaczyna wibrować wraz z poszyciem karoserii, zamiast tłumić ruch.
Wpływ wysokich i niskich temperatur na maty butylowe i bitumiczne
Temperatura otoczenia bezpośrednio wpływa długowieczność wygłuszenia. Wnętrze auta, w tym także np. boczki drzwi, są narażone na działanie skrajnych warunków – latem nagrzane drzwi czy dach mogą mieć nawet 60°C, podczas gdy zimą nawet -30°C i mniej. Tak ogromna amplituda ma pierwszorzędny wpływ na trwałość maty wygłuszającej.
- Mata butylowa zachowuje stabilność i właściwości tłumiące w bardzo szerokim zakresie – dobrej klasy produkty pracują od około −30°C do nawet +80°C. Dzięki temu jej elastyczność jest w zasadzie stała, szczególnie przy naszej szerokości geograficznej.
- Mata bitumiczna w upale – mięknie i robi się nadmiernie plastyczna. Naklejona na pionowej powierzchni, na przykład w drzwiach czy na ścianie boku auta dostawczego, może zacząć spływać pod swoim własnym ciężarem bez dodatkowego zabezpieczenia.
- Mata bitumiczna zimą – twardnieje niczym skała. Samo w sobie nie stanowi to większego problemu, ale już podczas jazdy i słuchania muzyki zdecydowanie tak. Mata pod wpływem niskich temperatur staje się podatna na pękanie, a w skrajnych przypadkach sam materiał potrafi się odkleić pod wpływem mrozu, co już bezpośrednio zależy od jakości klejenia.
Praktyczny wniosek jest prosty: butyl raz dobrze przyklejony zostaje na miejscu aż do czasu jego profesjonalnego usunięcia, podczas gdy bitum bywa nieprzewidywalny w zależności od pory roku.
Tłumienie hałasu i drgań – który materiał wygłuszenia samochodu działa skuteczniej?
Celem wygłuszenia jest zamiana energii drgań w ciepło, zanim zamieni się ona w dźwięk docierający do uszu. Tu liczy się gęstość i zdolność materiału do współpracy z blachą.
- Gęsty butyl z warstwą aluminium dobrze radzi sobie z niskimi częstotliwościami dźwięku – buczeniem, dudnieniem i rezonansem poszycia, które przy mocniejszym car audio potrafią rozstroić całe brzmienie.
- Mata bitumiczna również tłumi drgania, ale tylko dopóki pozostaje sprężona z blachą; jej skuteczność spada w zasadzie do zera w chwili, gdy popęka lub odklei się od poszycia przez częste zmiany temperatury.
| Cecha | Mata butylowa | Mata bitumiczna |
| Skład | butyl (kauczuk) + aluminium | Bitum, materiał jednorodny |
| Elastyczność | plastyczna, ciągliwa | krucha, mniej elastyczna |
| Zakres temperatur | ok. −30°C do +80°C | wąski, wrażliwa na skrajności |
| Montaż | bez podgrzewania, samoprzylepna | wymaga podgrzewania opalarką |
| Izolacja termiczna | tak, dzięki aluminium | brak |
| Odporność na wilgoć | wysoka, odporna na pleśń | niska, chłonie wodę |
Montaż maty butylowej a aplikacja maty bitumicznej
Tu różnica jest najbardziej odczuwalna dla eksperta, który zajmuje się realizacją.
- Mata bitumiczna wymaga podgrzewania – żeby stała się plastyczna i przylgnęła do blachy, trzeba ją rozgrzać opalarką do temperatury sięgającej nawet ponad 100°C. Bez tego pozostaje sztywna i źle przylega, a sama operacja jest pracochłonna i wymaga wprawy.
- Montaż maty butylowej wygląda inaczej i nie wymaga żadnych skomplikowanych narzędzi. Sam proces jest czasochłonny, wymaga ogromnej wiedzy z zakresu materiałoznawstwa i wielu dotychczasowych realizacji za pasem. Doświadczenie ma tu zresztą największy wpływ na przebieg prac, ponieważ wiele czynności „wychodzi” dopiero w trakcie.
Profesjonalista najpierw przygotuje powierzchnię, która musi być czysta, sucha i odtłuszczona, ponieważ każda warstwa kurzu czy tłuszczu osłabia przyczepność. Później należy dociąć materiał, najlepiej ostrym nożem tapicerskim, po czym nakleić na dany element i docisnąć; mata jest samoprzylepna, więc wystarczy ją przyłożyć na docelową pozycję. Potem ekspert rozwałkuje ją wałkiem dociskowym, aż znikną wytłoczenia na aluminium, usuwając w ten sposób pęcherze powietrza. Tu liczy się wszystko – czas rozwałkowywania, siła docisku i wiele innych aspektów.
Ta ostatnia czynność bywa pomijana, a jest fundamentalna – tylko prawidłowo rozwałkowana mata działa z pełną skutecznością, ponieważ tworzy z poszyciem jednolitą, monolityczną spójność.
| Ciekawostka!Elastyczność butylu to ogromna zaleta także pod kątem montażu. Sprawia, że mata wykonana z niej doskonale układa się na nieregularnych, zakrzywionych powierzchniach – nadkolach, wnękach czy profilach drzwi. Twarda mata bitumiczna na takich kształtach zwyczajnie nie będzie w stanie pokryć całej powierzchni, a już z całą pewnością nie bez podgrzewania. |
Gdzie najlepiej sprawdza się każda z mat?
Butyl jest dziś materiałem uniwersalnym i z powodzeniem stosuje się go w niemal całym aucie – w drzwiach, na podłodze, w bagażniku, na dachu i nadkolach. Dobrze znosi też uszkodzenia mechaniczne i wilgoć, dzięki czemu nie sprzyja rozwojowi pleśni i nie powoduje korozji blachy pod spodem. Poza motoryzacją używa się go w maszynach przemysłowych, jachtach czy sprzęcie AGD.
Mata bitumiczna, jako rozwiązanie tańsze i twardsze, bywa wybierana głównie na płaskie, poziome powierzchnie pod dużym obciążeniem – przede wszystkim podłogę kabiny i bagażnika, gdzie jej wady nie rzutują na trwałość. Na pionowych elementach i w miejscach narażonych na wysokie temperatury wypada wyraźnie słabiej.
Mata butylowa czy bitumiczna – podsumowanie
Budujesz system car audio i z pewnością zależy Ci na trwałym, przewidywalnym efekcie? Wybór jest dość jednoznaczny – mata butylowa. Wygrywa elastycznością, odpornością na temperaturę i wilgoć, prostszym montażem bez podgrzewania oraz izolacją termiczną dzięki warstwie aluminium. Mata bitumiczna staje się wiec opcją dodatkową o ścisłym przeznaczeniu – twardszą, tańszą i sensowną głównie na poziome powierzchnie pod obciążeniem. W nowoczesnym wygłuszaniu uchodzi już za technologię przestarzałą, ale nie oznacza to, że jest całkiem niepotrzebna.
Ostateczna decyzja zależy od Twojego auta, budżetu i tego, jak ambitny jest projekt akustyczny. Dla zdecydowanej większości kierowców montujących car audio butyl będzie po prostu rozsądniejszym wyborem na lata – i my, jako eksperci, właśnie ten materiał rekomendujemy.
